Tadeusz Matuszewicz – współtwórca Konstytucji 3 Maja związany z ziemią zwoleńską

Tadeusz Wiktoryn Matuszewicz – wybitny patriota i współtwórca Konstytucji 3 Maja związany z ziemią zwoleńską.

Tadeusz Wiktoryn Matuszewicz herbu Łabędź (ur. 1765 w Raśni, zm. 31 października 1819 w Bolonii) był jednym z najznamienitszych działaczy politycznych i intelektualnych przełomu XVIII i XIX wieku. Znany jako publicysta, poeta, tłumacz, mówca i krytyk teatralny, a także jako minister skarbu Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, wpisał się trwale w dzieje polskiej państwowości. Związany przez część życia z Jasieńcem Soleckim w powiecie zwoleńskim, pozostaje postacią o ogromnym znaczeniu dla historii regionu i kraju.

Rodzina i związki z regionem

Tadeusz Matuszewicz pochodził z rodziny szlacheckiej. Był synem Marcina Matuszewicza, późniejszego kasztelana brzeskiego, oraz Anny z Niemirowiczów-Szczyttów. Miał dwie siostry: Wiktorię, zamężną z hr. Samuelem Golejewskim, oraz Benedyktę Konstancję, żonę Michała Zaleskiego. Po III rozbiorze Polski Matuszewicz osiadł na wsi – początkowo na Litwie, następnie w Jasieńcu w ówczesnym województwie sandomierskim. Tam poślubił Mariannę Felicję Przebendowską z domu Wielopolska, z którą miał troje dzieci: Zofię, Adama i Seweryna. Po śmierci żony w 1799 roku nie zawarł ponownego związku małżeńskiego.

W służbie Rzeczypospolitej

Edukację pobierał w renomowanym Kolegium Konarskiego w Warszawie. W młodym wieku rozpoczął działalność polityczną – jako poseł z województwa brzeskolitewskiego brał udział w Sejmie grodzieńskim (1784) oraz Sejmie Czteroletnim (1788). Zasłynął jako aktywny uczestnik prac nad Konstytucją 3 Maja, będąc członkiem Deputacji do Ułożenia Konstytucji oraz Deputacji Interesów Zagranicznych. Był również członkiem Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej.

W czasie insurekcji kościuszkowskiej w 1794 roku piastował funkcję zastępcy radcy w Radzie Najwyższej Narodowej i kierował Wydziałem Potrzeb Wojskowych. W okresie Księstwa Warszawskiego był ministrem skarbu, a od 1815 roku sprawował ten sam urząd w Królestwie Polskim. Współtworzył Konfederację Generalną Królestwa Polskiego w 1812 roku oraz zasiadał w Radzie Stanu Księstwa Warszawskiego.

Wyróżnienia i działalność wolnomularska

Matuszewicz był również aktywnym członkiem życia intelektualnego i wolnomularskiego. Należał do Towarzystwa Przyjaciół Nauk oraz Towarzystwa Królewskiego Gospodarczo-Rolniczego. Pełnił funkcje wielkiego mówcy (1811) i wielkiego namiestnika Wielkiego Wschodu Narodowego Polski (1812). Odznaczony został wieloma prestiżowymi orderami, m.in.: Orderem Świętego Stanisława (1812), Orderem Orła Białego (1812), Krzyżem Oficerskim Legii Honorowej (1809), a także był kawalerem maltańskim od 1804 roku. W 1818 roku był członkiem loży wolnomularskiej „Bouclier du Nord”.

Ceniony mówca i pisarz

Tadeusz Matuszewicz cieszył się ogromnym uznaniem współczesnych. Kajetan Koźmian opisywał go jako człowieka „znakomitego cnotą, nauką i wielkimi talentami, a nade wszystko umiarkowaniem umysłu”. Jego pisarstwo i tłumaczenia cechowały się wysoką kulturą językową i stylem, zaś mowy publiczne wyróżniały się znakomitą retoryką. Matuszewicz znany był z doskonałego warsztatu oratorskiego – jego przemowy cechowała logika, precyzja, estetyka i emocjonalna siła przekazu.

Schyłek życia w Czarnolesie

W ostatnich latach życia, zmęczony trudami działalności publicznej oraz intrygami politycznymi, Tadeusz Matuszewicz wycofał się z życia politycznego. Osiadł w Czarnolesie, majątku wniesionym przez żonę jako wiano, gdzie prowadził życie zgodne z naturą i pogłębił duchowość. Wyrazem jego religijnego zaangażowania była m.in. budowa drewnianego kościoła w Ciachcinie w 1817 roku oraz przekład dzieła „O naśladowaniu Chrystusa”. Zmarł 31 października 1819 roku w Bolonii, pozostawiając po sobie trwałe dziedzictwo jako jeden z filarów odradzającej się polskiej państwowości.

Dziedzictwo i pamięć

Dzięki zaangażowaniu społeczności lokalnej, postać Tadeusza Matuszewicza – patrioty, reformatora i erudyty – nie pozostaje zapomniana. Jego wkład w historię Polski, w tym w uchwalenie Konstytucji 3 Maja, oraz związek z regionem zwoleńskim, czynią go postacią symboliczną, godną najwyższego szacunku i pamięci.

Dodatkowo warto spojrzeć na życie Tadeusza Matuszewicza nie tylko przez pryzmat polityki i reform, ale również poprzez losy rodzinne i związki z lokalną ziemią. Matuszewicz związał się z powiatem zwoleńskim przez małżeństwo z Marianną z Przebendowskich, córką Ignacego Przebendowskiego – gospodarczego reformatora, który w latach 70. XVIII wieku otrzymał m.in. starostwo soleckie jako rekompensatę za utracone dobra na Pomorzu. Dzięki temu związkowi Tadeusz Matuszewicz wszedł w posiadanie majątku w Jasieńcu Soleckim, niewielkiej miejscowości oddalonej od głównych szlaków, ale skrywającej niezwykłą pamiątkę po rodzinie Matuszewiczów.

W jasienieckim parku, na uboczu alei lipowej, znajduje się cenotaf – symboliczny nagrobek Marianny Matuszewiczowej, zmarłej tragicznie w 1799 roku w wieku zaledwie 34 lat. Epitafium na pomniku, wzniesionym rok po jej śmierci, daje poruszające świadectwo miłości i straty. To kameralne, nieco zapomniane miejsce stanowi wyjątkowy przykład XIX-wiecznej kultury pamięci i emocjonalnego krajobrazu historycznego. Matuszewicz, który po śmierci żony nigdy się nie ożenił ponownie, do końca życia pozostał wierny jej pamięci.

Dramat rodziny Matuszewiczów miał swoją kontynuację także w kolejnym pokoleniu, czego ślady również można odnaleźć w dokumentach i lokalnej tradycji. To wszystko składa się na bogaty, choć mało znany rozdział historii ziemi zwoleńskiej.

Dlatego warto zjeżdżać z głównych tras i odwiedzać miejsca takie jak Jasieniec Solecki – gdzie historia splata się z osobistymi dramatami, a lokalna przestrzeń nosi pamięć o wielkich postaciach Rzeczypospolitej. Zainteresowani mogą nie tylko zobaczyć pomnik Marianny Matuszewiczowej, lecz także sięgnąć głębiej do dziejów tej niezwykłej rodziny, która miała realny wpływ na bieg historii Polski przełomu XVIII i XIX wieku.

Źródło: Wikipedia; Muzeum Regionalne w Zwoleniu.