70-lecie Placu Jana Kochanowskiego w Zwoleniu




Plac Kochanowskiego w Zwoleniu – serce zabytkowego układu urbanistycznego miasta.

Zlokalizowany w śródmieściu Zwolenia Plac Kochanowskiego pełni funkcję centralnego punktu zabytkowego układu urbanistycznego. Dawny rynek miejski, obok bogatej historii sięgającej XV wieku, stanowi dziś przestrzeń pamięci o Janie Kochanowskim oraz miejsce codziennych spotkań mieszkańców.

Historia zwoleńskiego rynku

Założenie rynku miało miejsce wraz z lokacją Zwolenia w 1425 roku, najprawdopodobniej na terenie dotychczasowego targowiska wsi Gotardowa Wola. W początkowym okresie pierzeje rynku stanowiły jedyny obszar miasta o zwartej zabudowie, składającej się z drewnianych, parterowych domów. Na początku zaboru rosyjskiego murowana zabudowa znajdowała się głównie w pierzejach północnej i zachodniej.

Na przełomie lat 30. i 40. XIX wieku wytyczenie nowej drogi do Puław połączono z wybrukowaniem nawierzchni placu. Domy drewniane zastępowano murowanymi i piętrowymi budynkami handlowo-rzemieślniczymi oraz mieszkalnymi.

W czasie II wojny światowej rynkowe kamienice uległy znacznym zniszczeniom. Po wojnie budynki odbudowano, wzorując się na ich przedwojennym wyglądzie, natomiast funkcję targową przeniesiono na plac po synagodze. Sam rynek przekształcono w skwer i nadano mu nazwę placu Feliksa Dzierżyńskiego.

W związku z tradycją łączącą Zwoleń z postacią Jana Kochanowskiego, przestrzeń tę nieoficjalnie nazywano „Zieleńcem Jana Kochanowskiego” (tabliczkę o takiej treści nielegalnie umieścił na skwerze działacz społeczny Wacław Zacharkiewicz). Po odwilży z 1956 roku podjęto starania na rzecz upamiętnienia poety. Uchwałą Miejskiej Rady Narodowej z 9 listopada 1956 roku usankcjonowano zmianę nazwy na plac Jana Kochanowskiego. Zawiązał się także Społeczny Komitet Budowy Pomnika Jana Kochanowskiego pod przewodnictwem Wacława Zacharkiewicza, co doprowadziło do odsłonięcia obiektu w 1961 roku.

Układ komunikacyjny i przestrzeń parkowa

Plac Kochanowskiego usytuowany jest w ciągu dróg krajowych nr 12 i 79, które przebiegają przez jego północno-wschodnią jezdnię, a poza obrębem placu rozdzielają się w kierunkach na Radom, Kozienice, Puławy i Lipsko. Z poszczególnych rogów placu odchodzą ulice:

  • róg północny: ul. Wojska Polskiego i ul. Kościelna,
  • róg wschodni: ul. Staropuławska i al. Jana Pawła II,
  • róg południowy: ul. Kilińskiego i ul. Krakowska,
  • róg zachodni: ul. Władysława Jagiełły.

Część przestrzeni położona między jezdniami ma charakter parku miejskiego i pełni funkcję rekreacyjną.

Architektura i obiekty zabytkowe

Wokół placu usytuowane są piętrowe kamienice (głównie dwu- i trzyosiowe, ustawione kalenicowo do rynku), z których kilkanaście z lat 20. i 30. XX wieku ujęto w gminnej ewidencji zabytków. Większość z nich posiada profilowane gzymsy, lizeny oraz pseudoboniowanie futryn, a dawne sienie przelotowe przekształcono w witryny i wejścia. Wyróżniającym się obiektem jest kamienica pod numerem 15, reprezentująca typ facjatowy.

Pod numerem 1 mieści się zwoleński ratusz (nowo przebudowany budynek oddano do użytku w 2014 roku).

Na terenie placu znajdują się również obiekty upamiętniające i infrastrukturalne:

  • Pomnik Jana Kochanowskiego – wykonany z granitu strzegomskiego dłuta Władysława Jani, odsłonięty 17 września 1961 roku,
  • Pomnik Ściana Straceń (Pomnik Ofiar Faszyzmu) – zlokalizowany po północno-wschodniej stronie, odsłonięty 22 czerwca 1958 roku przez generała Juliusza Rómmla,
  • Zegar słoneczny.

Prace rewitalizacyjne

W latach 2018–2019 plac poddano pracom remontowym i rewitalizacyjnym. W ich ramach przebudowano fontannę oraz wprowadzono elementy rzeźbiarskie nawiązujące do patrona miejsca – tablice z fraszkami Jana Kochanowskiego, replikę fotela z epoki oraz rzeźbę Urszulki. Plac jest wpisany do rejestru zabytków (nr rej. 195 z 7 kwietnia 1955 roku).

Źródło: Tradycja Mazowsza. Powiat Zwoleński. Przewodnik subiektywny; Wikipedia.




Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.